Pola eksploatacji to obowiązkowy element umowy dotyczącej przeniesienia autorskich praw majątkowych oraz umowy licencyjnej, dzięki któremu każda ze stron wie, w jaki sposób może korzystać z utworu. Pola eksploatacji to konkretne sposoby, w jakie strona umowy, licencjobiorca czy nabywca, może wykorzystywać utwór.
Mimo wszystko słowa „pola eksploatacji” nadal brzmią dla Ciebie egzotycznie i nie do końca wiesz, jak poprawnie wpisać je do umowy licencyjnej bądź umowy dotyczącej przeniesienia praw autorskich tak, aby postanowienie to odniosło zamierzony skutek? A być może chcesz udzielić licencji na korzystanie z utworu i nie wiesz, w jakim zakresie Twój utwór będzie wykorzystywany? Spokojnie – ten artykuł rozwieje Twoje wątpliwości.
Czym są pola eksploatacji?
Wyobraź sobie, że stworzyłaś przepiękną fotografię jedzenia, a renomowana restauracja z szeregiem gwiazdek Michelin chciałaby wykorzystać te zdjęcia! Brzmi jak marzenie, ale, ale co to znaczy „korzystać”?
W tym miejscu właśnie do gry wchodzą pola eksploatacji, czyli konkretne sposoby, w jakie zdjęcie może być wykorzystywane. W tym przypadku konkretnym polem eksploatacji będzie przykładowo „wykorzystanie utworu w celach promocyjnych i reklamowych poprzez umieszczenie utworu w materiałach związanych z promocją, np. w social mediach”.
Pola eksploatacji już nie brzmią tak strasznie, prawda?
Artykuł 50 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wskazuje przykładowe odrębne pola eksploatacji takie jak:
- w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
- w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy;
- w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż wskazane w pkt 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie oraz publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.
Top 3 zasady ustalenia pól eksploatacji utworu
- Zastanów się, w jaki sposób chcesz, aby druga strona korzystała z Twojego utworu. Czy strona umowy autorskiej może np. drukować ulotki z wykorzystaniem Twojej fotografii, czy wolisz, aby utwór został wyłącznie opublikowany w Internecie – to ważne!
- Precyzyjnie opisz pola eksploatacji – wystrzegaj się ogólników. Pola eksploatacji muszą być wymienione wyraźnie, ale to już wiesz 😉
- Pomyśl, czy chcesz definitywnie przenieść prawa do utworu, czy tylko udzielić licencji. Jeśli nie masz pewności, sprawdź, czym różni się licencja czy przeniesienie praw autorskich.
…a może konkretne przykłady pól eksploatacji?
Proszę bardzo – poniżej znajdziesz kilka przykładów pól eksploatacji dostosowanych do konkretnych profesji.
Pola eksploatacji dla graficzki
- w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono – wprowadzenie utworu do obrotu egzemplarzy utworu, np. poprzez sprzedaż nadruków z grafiką na produktach;
- w zakresie rozpowszechniania utworu – publikacja utworu na koncie Instagram zamawiającego.
Pola eksploatacji dla fotografa
- w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono – wprowadzanie utworu do obrotu w formie fizycznej lub cyfrowej;
- utrwalanie i zwielokrotnianie techniką cyfrową i drukarską – w tym na nośnikach elektronicznych, materiałach drukowanych, np. ulotkach.
Pola eksploatacji dla copywritera
- w zakresie rozpowszechniania utworu – publikacja utworu lub jego fragmentów na stronie internetowej zamawiającego;
- wykorzystanie utworu w celach promocyjnych i reklamowych – umieszczenie fragmentów utworu w materiałach związanych z promocją lub informowaniem o działalności zamawiającego, w tym w szczególności w mediach społecznościowych.
Czy za każde pole eksploatacji utworu twórcy należy się odrębne wynagrodzenie?
Odwołując się do art. 45 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jeśli w umowie nie postanowiono inaczej, twórcy przysługuje odrębne wynagrodzenie za korzystanie z utworu na każdym odrębnym polu eksploatacji.
Co to oznacza w praktyce? Udzielając licencji na korzystanie z Twojego utworu bądź przenosząc prawa autorskie na inny podmiot, możesz ustalić z drugą stroną umowy kwestię wynagrodzenia, np. ustalić kwotę ryczałtową. Jednak jeśli postanowienia o wynagrodzeniu zabraknie w umowie, przysługuje Ci wynagrodzenie.
Co się stanie, jeśli nie wpiszę pola eksploatacji w umowie autorskiej?
Odnieśmy się do art. 41 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: „umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub umowa o korzystanie z utworu (licencja) obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione”.
Cytowanie przepisów to nuda – wiem, ale rozłóżmy ten przepis na czynniki pierwsze i dowiedzmy się, co oznacza w praktyce!
- Niewymienienie określonego pola eksploatacji powoduje, że umowa autorska w tym zakresie nie prowadzi do przeniesienia praw lub do udzielenia licencji.
- Pominięcie w umowie pola eksploatacji skutkuje nieobjęciem tego pola eksploatacji umową autorską.
- Jeśli pojawi się nowe pole eksploatacji, nie można automatycznie przyjąć, że wcześniejsze przeniesienie praw czy licencja obejmuje również ten nowy sposób korzystania z utworu. W takiej sytuacji konieczne będzie dodatkowe uzgodnienie stron, np. w formie aneksu lub nowej umowy.
- Korzystanie z utworu na polu eksploatacji nieobjętym umową może prowadzić do naruszenia praw autorskich, jeżeli nie istnieje inna podstawa prawna do takiego korzystania.
Jakie są konsekwencje niedoprecyzowania pól eksploatacji?
- brak skutecznego przeniesienia praw lub udzielenia licencji w niewymienionym zakresie;
- korzystanie z utworu na polu niewymienionym w umowie nie jest objęte przeniesieniem praw ani udzieloną licencją;
- w skrajnych przypadkach może dojść nawet do naruszenia praw autorskich i związanych z tym roszczeń, gdy nabywca wykorzysta utwór na polach eksploatacji niewymienionych w umowie.
Jak wpisać do umowy autorskiej pola eksploatacji? Poniżej znajdziesz gotowy fragment – korzystaj!
„Przeniesienie autorskich praw majątkowych następuje na następujących polach eksploatacji:
- wykorzystanie utworu w celach promocyjnych i reklamowych – umieszczenie fragmentów utworu w materiałach związanych z promocją lub reklamą, w szczególności w mediach społecznościowych, np. Instagram;
- w zakresie utrwalenia i zwielokrotniania utworu – zapisywanie i przechowywanie utworu techniką cyfrową, np. na dyskach, serwerach;
- w zakresie rozpowszechniania utworu – publikacja utworu w całości na stronie internetowej zamawiającego.”
Jeśli przygotowujesz taką umowę samodzielnie, warto też sprawdzić, jak podpisać umowę, żeby zachować właściwą formę dokumentu.
Podsumowanie – o czym pamiętać w zakresie pól eksploatacji udzielając licencji lub przenosząc prawa autorskie?
- Zastanów się, w jakim zakresie chcesz, aby Twój utwór był używany albo w jakim zakresie chcesz używać cudzego utworu – to będą właśnie pola eksploatacji wymienione w umowie.
- Precyzyjnie opisz i wypisz pola eksploatacji – w przeciwnym wypadku może dojść do braku skuteczności umowy w niewymienionym zakresie.
- Pomyśl o tym, czy chcesz definitywnie przenieść autorskie prawa majątkowe, czy tylko umożliwić drugiej stronie korzystanie z Twojego utworu.
Jeśli chcesz, żeby zapisy dotyczące praw autorskich były dopasowane do konkretnej współpracy, możesz skorzystać z pomocy przy sporządzaniu umów.
Jako adwokat dla biznesu online pomagam również w porządkowaniu kwestii praw autorskich w dokumentach.
